مرکبات مازندران روی درخت طلاست، پای باغدار اما خالی!
وقتی از صادرات چند میلیون تن مرکبات سخن گفته میشود، چرا سهم باغدار از این همه تولید، قیمتی ناچیز و درآمدی نگرانکننده است؟
مازندران امسال پیشبینی برداشت بیش از ۳ میلیون تن مرکبات را دارد و مسئولان از ظرفیت صادرات به کشورهای حاشیه دریای خزر و عراق سخن میگویند؛ اما در آن سوی این آمارهای امیدوارکننده، باغدارانی ایستادهاند که محصول یک سال زحمتشان را با قیمتهایی ناچیز به فروش میرسانند و حتی در جبران هزینههای سرسامآور تولید درماندهاند. اینجاست که یک پرسش جدی مطرح میشود: اگر مرکبات مازندران تا این اندازه ظرفیت صادرات و ارزآوری دارد، چرا سهم باغدار از این بازار پررونق، چیزی جز نگرانی، زیان و دست خالی نیست؟
به گزارش خبرنگار دسترنج ۲۴،مازندران امسال قرار است بیش از ۳ میلیون تن مرکبات از باغهایش روانه بازار کند؛ عددی بزرگ که در نگاه نخست از سالی پربار، ظرفیت صادراتی قابل توجه و فرصتی برای ارزآوری حکایت دارد. اما کافی است از آمار و اظهارنظرهای رسمی فاصله بگیریم و پای صحبت باغدارانی بنشینیم که یک سال تمام برای به ثمر رسیدن همین محصول زحمت کشیدهاند؛ آنوقت تصویر دیگری از بازار مرکبات نمایان میشود. تصویری که در آن، درختان پربارند، محصول فراوان است، صحبت از صادرات به کشورهای حاشیه دریای خزر و عراق به میان میآید، اما جیب باغدار همچنان خالی است!
اینجا یک سؤال جدی وجود دارد که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت: اگر مرکبات مازندران ظرفیت صادرات دارد و قرار است راهی بازارهای خارجی شود، چرا قیمت خرید محصول از باغدار تا این اندازه پایین است؟ چرا کشاورزی که یک سال با هزینههای سنگین کود، سم، نهاده، کارگر، آبیاری و نگهداری باغ دستوپنجه نرم کرده، امروز حتی نمیتواند هزینه تولید محصولش را از فروش آن جبران کند؟
این تناقض، درست در قلب بازار مرکبات مازندران جا خوش کرده است.
سه میلیون تن محصول؛ سهم باغدار از این سفره چقدر است؟
مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران از پیشبینی برداشت بیش از ۳ میلیون تن مرکبات در سال جاری خبر داده و بر ضرورت ورود بهموقع صادرکنندگان به بازارهای هدف تأکید کرده است. همچنین اعلام شده که نارنگی و پرتقال مازندران ظرفیت حضور در بازار کشورهای همسایه را دارند و پرتقال تامسون از پانزدهم آبان قابلیت صادرات پیدا میکند.
این اظهارات در ظاهر امیدوارکننده است، اما در عمل باید پرسید این ظرفیت صادراتی قرار است چه آوردهای برای تولیدکننده داشته باشد؟
صادرات زمانی برای کشاورز معنا پیدا میکند که نتیجه آن در قیمت خرید محصول از سر باغ دیده شود؛ نه اینکه محصول از دست باغدار با قیمتی ناچیز خریداری شود و در ادامه زنجیره تأمین، بستهبندی، سورتینگ و صادرات، ارزش افزوده آن نصیب حلقههای دیگر شود.
باغدار نمیخواهد صرفاً بشنود که محصولش به کشورهای همسایه صادر میشود؛ او میخواهد بداند چرا با وجود چنین ظرفیتی، حاصل یک سال زحمتش اینقدر کمارزش شده است؟
هزینهها سر به فلک کشیده، قیمت محصول اما روی زمین مانده است
واقعیت زندگی باغداران را نمیتوان در چند عدد مربوط به میزان تولید و پیشبینی صادرات خلاصه کرد.
کشاورز برای حفظ باغ خود در طول سال باید هزینه کند؛ کود و سم بخرد، دستمزد کارگر بپردازد، هزینه آبیاری و نگهداری را تأمین کند و در فصل برداشت نیز با هزینههای سنگین چیدن، حملونقل و جابهجایی محصول روبهرو شود.
این هزینهها نه با وعده صادرات کاهش پیدا میکنند و نه با افزایش حجم تولید از بین میروند.
باغداری که امروز محصولش را با قیمتی پایین به خریدار تحویل میدهد، در واقع فقط با یک بازار کمرمق مواجه نیست؛ او با این واقعیت تلخ روبهروست که ممکن است پس از یک سال تلاش، حتی اصل سرمایه و هزینههای انجامشده را هم به دست نیاورد.سود که جای خود دارد!
در چنین شرایطی، چگونه میتوان از باغدار انتظار داشت سال آینده با انگیزه بیشتری به نگهداری و توسعه باغ خود ادامه دهد؟ آیا قرار است تولیدکننده هر سال هزینه بیشتری بپردازد، ریسک بیشتری بپذیرد و در نهایت محصولش را با قیمتی بفروشد که حتی کفاف هزینههای تولید را نمیدهد؟
صادرات برای چه کسی سود دارد؟
شاید مهمترین پرسش بازار امسال مرکبات همین باشد: اگر صادرات قرار است به رونق اقتصادی این بخش کمک کند، چرا اثر آن در قیمت خرید محصول از باغدار دیده نمیشود؟
صادرات صرفاً بارگیری کامیونها و خروج محموله از مرز نیست. صادرات موفق باید زنجیره تولید تا فروش را منتفع کند و نخستین حلقه این زنجیره، همان باغداری است که محصول را تولید کرده است.
اگر قرار باشد صادرکننده از بازار خارجی و فرصتهای تجاری سخن بگوید، اما باغدار در داخل کشور برای فروش محصول خود با قیمتهای پایین و خریداران محدود مواجه باشد، نمیتوان از یک زنجیره اقتصادی متوازن صحبت کرد.
البته تفاوت کیفیت، درجهبندی و قابلیت صادراتی محصولات در قیمتگذاری مؤثر است؛ اما این موضوع نباید بهانهای برای نادیده گرفتن هزینه تمامشده تولید و تضییع منافع تولیدکننده باشد.
ضروری است دستگاههای متولی کشاورزی و تشکلهای باغداری بهصورت شفاف مشخص کنند قیمت تمامشده تولید هر کیلو مرکبات چقدر است، محصول با چه قیمتی از باغدار خریداری میشود و سهم هر حلقه از قیمت نهایی بازار و صادرات به چه میزان است.
میوه نارس را به بازار نیاورید؛ اما باغدار را هم تنها نگذارید!

