روایت متفاوت مردم مازندران از بازار؛
از حذف گوشت تا تعمیر یخچال؛ مردم مازندران چه چیزهایی را دیگر نمیخرند؟
قیمتها که بالا میروند، اولین چیزی که تغییر میکند فقط عدد روی برچسب نیست؛ رفتار مردم است. از کم شدن خرید گوشت، برنج، لبنیات و دیگر کالاهای اساسی تا کنار گذاشتن برندهای مرغوب و رفتن سراغ کالاهایی که زمانی حتی نگاهشان هم نمیکردند؛ حالا در بخشی از خانههای مازندران، یک تصمیم بیشتر از خرید کالای نو تکرار میشود: «اگر خراب شد، تعمیرش میکنیم!» روایتی از بازاری که در آن مردم هنوز نیاز دارند، اما برای خرید بیشتر از همیشه حساب میکنند.
به گزارش خبرنگار دسترنج ۲۴،«این بار کمتر برداریم، گرونه!»؛ شاید این جمله ساده، یکی از ملموسترین روایتها از تغییر رفتار خرید خانوادهها باشد. این روزها خرید برای بسیاری از مردم دیگر صرفاً انتخاب میان چند کالا و برند نیست؛ قیمت، توان پرداخت و اولویتهای خانوار بیش از گذشته در تصمیم نهایی نقش دارد.
نگاهی به بازار و فروشگاهها نشان میدهد بخشی از خانوارها تلاش میکنند با مدیریت بیشتر هزینهها، خریدهای خود را با درآمدشان هماهنگ کنند؛ خریدی که در بسیاری از موارد کوچکتر شده و بعضی اقلام نیز از سبد مصرفی خانوادهها فاصله گرفتهاند.
از خرید ماهانه تا خرید حسابشده
کالاهای اساسی همچنان پای ثابت خرید خانوار هستند؛ برنج، روغن، گوشت، مرغ، لبنیات، حبوبات و دیگر اقلام ضروری را نمیتوان بهسادگی از زندگی حذف کرد، اما آنچه تغییر کرده، مقدار و شیوه خرید است.
برخی شهروندان میگویند در گذشته بخشی از مایحتاج ماهانه را یکجا خریداری میکردند، اما حالا ترجیح میدهند خرید را در چند مرحله انجام دهند یا مقدار کمتری از هر کالا بردارند.
یکی از شهروندان میگوید:
«قبلاً وقتی برای خرید میآمدیم، دستمان بازتر بود. الان اول حساب میکنیم چه چیزهایی ضروریتر است و همانها را میخریم.»
شهروند دیگری نیز میگوید:
«بعضی چیزها را قبلاً بیشتر میخریدیم، اما الان مجبوریم مقدارش را کم کنیم. قیمتها باعث شده بیشتر حسابوکتاب کنیم.»
البته میزان و نوع این تغییر برای همه خانوادهها یکسان نیست، اما یک نکته در صحبتهای مردم مشترک است؛ خریدها بیش از گذشته بر اساس اولویت انجام میشود.
وقتی کیفیت، قربانی قیمت میشود
اما داستان به کمتر خریدن ختم نمیشود.
در بازار کالاهای مصرفی، انتخاب برخی خانوادهها نیز تغییر کرده است. کالایی که شاید چند سال قبل به دلیل کیفیت پایینتر، دوام کمتر یا ناشناخته بودن برند، انتخاب اول مشتری نبود، امروز برای برخی خانوادهها به گزینهای قابل بررسی تبدیل شده است.
دلیل روشن است؛ وقتی قیمت کالای مرغوبتر و برندهای شناختهشده افزایش پیدا میکند، همه خانوارها امکان خرید آن را ندارند.
در چنین شرایطی، مصرفکننده گاهی میان کیفیت و قیمت مجبور به انتخاب میشود.
یکی از شهروندان در اینباره میگوید:
«قبلاً اگر یک جنس کیفیتش پایین بود، اصلاً سراغش نمیرفتیم؛ ولی الان وقتی قیمت جنس خوب را میبینیم، مجبور میشویم گزینه ارزانتر را هم بررسی کنیم.»
این تغییر را بهویژه میتوان در بازار لوازم خانگی و کالاهای برقی مشاهده کرد؛ کالاهایی که زمانی خرید آنها بخشی از هزینههای معمول خانواده بود، اما امروز برای بسیاری از خانوارها به خریدی سنگین تبدیل شده است.
لوازم خانگی؛ خرید نو یا تعمیر قدیمی؟
یخچال، ماشین لباسشویی، جاروبرقی، تلویزیون و دیگر لوازم خانگی و برقی، کالاهایی نیستند که بتوان هر چند وقت یکبار بهسادگی جایگزینشان کرد.
به همین دلیل، برای بخشی از مردم، یک راهکار قدیمی دوباره پررنگ شده است: تعمیر.
تعمیرکاران لوازم خانگی از مشتریانی میگویند که پیش از تصمیم برای خرید وسیله جدید، ابتدا هزینه تعمیر وسیله فعلی را میپرسند.
یک تعمیرکار میگوید:
«خیلیها اول میپرسند قابل تعمیر هست یا نه و هزینهاش چقدر میشود. اگر تعمیر بهصرفه باشد، ترجیح میدهند فعلاً وسیله جدید نخرند.»
این تغییر رفتار قابل تأمل است؛ وسیلهای که شاید در گذشته با خراب شدن، جای خود را به یک مدل جدید میداد، حالا ممکن است تعمیر شود، دوباره استفاده شود و حتی در صورت خرابی مجدد، باز هم تعمیر شود.
«فعلاً تعمیرش میکنیم»
یک شهروند میگوید:
«اگر وسیلهای خراب شود، اول دنبال تعمیرکار میگردیم. خرید وسیله جدید هزینه زیادی دارد و اگر امکان تعمیر باشد، ترجیح میدهیم همان را نگه داریم.»
این تصمیم البته فقط درباره یک وسیله برقی نیست؛ برای خانوادهای که باید همزمان هزینه خوراک، مسکن، آموزش، درمان و سایر مخارج زندگی را مدیریت کند، خرید یک وسیله چند ده یا چند صد میلیون تومانی میتواند تصمیمی جدی باشد.
در چنین شرایطی، عمر لوازم موجود در خانه طولانیتر میشود و تعمیر، به جایگزینی تبدیل میشود که بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند فعلاً سراغش نروند.
مردم چه چیزی را از سبد خرید حذف کردهاند؟
پاسخ این سؤال برای هر خانواده متفاوت است.
برای یک نفر، خرید برخی مواد غذایی کمتر شده؛ برای دیگری، برندهای گرانتر کنار گذاشته شدهاند. خانوادهای ممکن است خرید پوشاک یا کالاهای غیرضروری را محدود کرده باشد و خانوادهای دیگر، خرید لوازم خانگی جدید را تا زمانی نامعلوم به تعویق انداخته باشد.
اما یک واقعیت در میان صحبتهای مردم تکرار میشود:
سبد خرید فقط کوچکتر نشده؛ شکل انتخاب هم تغییر کرده است.
مردم بیشتر قیمت مقایسه میکنند، بیشتر به تخفیف توجه دارند، سراغ گزینههای اقتصادیتر میروند و برای خرید کالاهای گرانقیمت بیشتر صبر میکنند.
خرید هنوز ادامه دارد، اما با حسابوکتاب بیشتر
بازار همچنان فعال است و مردم همچنان خرید میکنند؛ اما فاصله میان «نیاز» و «توان خرید» در تصمیمهای روزمره بیشتر دیده میشود.
امروز شاید خرید یک کالای اساسی به جای چند قلم، محدود به همان چیزی شود که ضروریتر است. شاید کالای مرغوبتر جای خود را به گزینهای ارزانتر بدهد و شاید یک وسیله خراب، به جای خروج از خانه راهی تعمیرگاه شود.
اینها تصمیمهای کوچک روزمرهاند، اما کنار هم تصویری بزرگتر میسازند؛ تصویر تغییر الگوی مصرف خانوارها.
در این میان، ارائه آمار رسمی درباره تغییر میزان مصرف کالاهای اساسی، وضعیت قدرت خرید خانوارها و روند مراجعه برای تعمیر یا تعویض لوازم خانگی میتواند تصویر دقیقتری از شرایط بازار در مازندران ارائه دهد.
اما روایت مردم، همین حالا در بازار شنیده میشود:
«میخریم؛ اما کمتر.
بهتر انتخاب میکنیم؛ چون مجبوریم.
و اگر بشود، به جای خرید، تعمیر میکنیم.»
شاید همین سه جمله، خلاصهای از تغییر سبک خرید بخشی از خانوارهای مازندرانی باشد؛ مردمی که همچنان نیازهایشان سر جای خود باقی است، اما برای تأمین آنها باید هر روز بیشتر حساب کنند که چه چیزی را بخرند، چه چیزی را نخرند و چه چیزی را دوباره تعمیر کنند.
