یادداشت سردبیر دسترنج ۲۴؛
مرکبات در آستانه برداشت؛ مسئولان مراقب تکرار تجربه برنج باشند!
فصل برداشت مرکبات در مازندران نزدیک است و باغداران پس از یک سال تلاش، هزینه و تحمل دشواریهای تولید، حالا چشم به پاییز دوختهاند؛ فصلی که باید حاصل دسترنج آنان را به درآمد تبدیل کند. اما پرسش اساسی اینجاست: آیا بازار مرکبات نیز قرار است همان مسیری را طی کند که پیشتر در بازار برنج شاهد آن بودیم؟
به گزارش خبرنگار دسترنج ۲۴،واقعیت این است که باغدار امروز با هزینههای سنگین تولید مواجه است. افزایش قیمت کود و سم، هزینههای کارگری، آبیاری، حملونقل، بستهبندی، نگهداری و سایر نهادهها، هزینه تمامشده تولید را به شکل محسوسی افزایش داده است. در چنین شرایطی، پایین بودن قیمت فروش محصول میتواند به معنای زیان مستقیم تولیدکننده باشد؛ حتی اگر بازار مصرف با قیمت بالاتری محصول را خریداری کند.
این همان نقطهای است که سیاستگذاری مسئولان اهمیت پیدا میکند. اگر قرار است برای رنگآمیزی مرکبات، زمان برداشت و نحوه آمادهسازی محصول پروتکل تدوین شود، این اقدام باید بخشی از یک برنامه جامع مدیریت بازار باشد، نه صرفاً مجموعهای از دستورهای نظارتی.
نمیتوان از باغدار خواست زمان برداشت را رعایت کند، محصول را مطابق استاندارد آماده کند و ضوابط بهداشتی را رعایت کند، اما در مقابل، برای فروش محصول و تأمین منافع اقتصادی او برنامهای روشن نداشت.
باغدار نباید تاوان ضعف مدیریت بازار را بدهد
باغدار یک سال برای تولید محصول هزینه کرده است؛ اما بازار میتواند در چند هفته سرنوشت اقتصادی او را تعیین کند. اگر در زمان اوج عرضه، محصول با کاهش قیمت مواجه شود، تولیدکننده عملاً قدرت چندانی برای مقابله با این وضعیت ندارد.
در این میان، واسطهگری، نبود نظام شفاف خرید، ضعف صنایع تبدیلی و فرآوری، محدودیتهای صادراتی و نبود برنامه مشخص برای ذخیرهسازی میتواند فشار اصلی بازار را به باغدار منتقل کند.
تجربه بازار برنج باید برای مسئولان یک هشدار جدی باشد. تولیدکننده نباید زمانی مورد توجه قرار گیرد که محصول تولید شده و مشکلات بازار آشکار شده است. سیاستگذاری باید پیش از آغاز برداشت انجام شود؛ زمانی که هنوز امکان مدیریت عرضه، صادرات، ذخیرهسازی و تنظیم بازار وجود دارد.
رنگآمیزی؛ مسئلهای مهم اما نه تمام مسئله
بحث رنگآمیزی مرکبات طی سالهای اخیر بارها مورد توجه قرار گرفته است و رعایت استانداردهای بهداشتی در این زمینه کاملاً ضروری است. هیچکس نمیتواند سلامت مصرفکننده یا اعتبار صادراتی محصول را فدای سود کوتاهمدت کند.
اما نباید مسئله رنگآمیزی به تنها دغدغه مدیریت بازار مرکبات تبدیل شود.
مسئله اصلی زنجیرهای است که از باغ آغاز میشود و به بازار داخلی یا صادراتی میرسد. زمان برداشت، کیفیت محصول، نحوه نگهداری، بستهبندی، حملونقل، فرآوری، قیمتگذاری، صادرات و دسترسی به بازارهای هدف، همگی به یکدیگر متصل هستند.
اگر رنگآمیزی استاندارد شود اما بازار فروش سامان نیابد، اگر زمان برداشت کنترل شود اما محصول روی دست باغدار بماند، یا اگر صادرات هدفگذاری شود اما زیرساختهای حمل و بستهبندی فراهم نباشد، بخش مهمی از مسئله همچنان حل نشده باقی خواهد ماند.
بازارهای صادراتی را باید پیش از برداشت شناخت
مازندران یکی از قطبهای مهم تولید مرکبات کشور است و طبیعی است که بازارهای صادراتی نقش مهمی در جذب محصول استان داشته باشند. اما صادرات موفق با تولید محصول آغاز نمیشود؛ با شناخت بازار آغاز میشود.
اگر کشوری مرکبات بدون رنگآمیزی میخواهد، باید تولیدکننده از ماهها قبل این موضوع را بداند. اگر بازار دیگری رنگآمیزی استاندارد را میپذیرد، الزامات آن باید به صورت دقیق و شفاف به تولیدکننده و صادرکننده اعلام شود.
این یعنی سیاست صادراتی باید قبل از برداشت شکل گرفته باشد، نه اینکه پس از ورود محصول به بازار، مسئولان به دنبال یافتن مقصد برای آن باشند.
کمیتهها زمانی مفیدند که خروجی عملی داشته باشند
تشکیل کمیته تخصصی برای بررسی موضوعات مربوط به برداشت و رنگآمیزی مرکبات اقدام مثبتی است؛ اما آنچه اهمیت دارد، خروجی این کمیته است.
باغدار به جلسه بیشتر نیاز ندارد؛ به تصمیم روشن نیاز دارد.
او باید بداند چه زمانی برداشت کند، محصول را با چه استانداردی آماده کند، به چه قیمتی و از چه مسیری بفروشد و آیا بازار صادراتی مشخصی برای محصول وجود دارد یا خیر.
اگر قرار است پروتکل اجرایی ظرف ۱۰ روز تدوین شود، این فرصت باید به تدوین یک نقشه عملیاتی واقعی تبدیل شود؛ نقشهای که در آن وظیفه هر دستگاه، مسئولیت بخش خصوصی، نحوه نظارت، الزامات صادرات و سازوکار حمایت از تولیدکننده مشخص باشد.
پاییز، آزمون واقعی سیاستگذاری در مرکبات
پاییز امسال میتواند آزمونی جدی برای مدیریت اقتصادی مازندران باشد.
مسئولان اکنون فرصت دارند پیش از ورود انبوه مرکبات به بازار، برای مسائل احتمالی چارهاندیشی کنند. اگر برنامهریزی به بعد از برداشت موکول شود، دوباره با انبوه محصول، افت قیمت، گلایه باغداران و تصمیمات اضطراری مواجه خواهیم شد.
نباید اجازه داد باغدار پس از تحمل هزینههای سنگین تولید، قربانی ضعف هماهنگی میان دستگاهها و بیبرنامگی بازار شود.
مسئولان اگر میخواهند از تکرار تجربه برنج جلوگیری کنند، باید از همین امروز برای مرکبات برنامه داشته باشند؛ نه زمانی که محصول روی درخت رسیده، انبارها پر شده و قیمتها سقوط کرده است.
مرکبات مازندران فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از اقتصاد استان و اعتبار صادراتی آن است. حفظ این اعتبار، پیش از هر چیز نیازمند حفظ انگیزه و منافع باغداری است که یک سال برای تولید این محصول هزینه کرده است.
این بار باید پیش از بحران تصمیم گرفت؛ نه بعد از آن.
