گفتوگوی اختصاصی دسترنج ۲۴ با دکتر بهنام مهردل، مدیرکل آموزش فنی و حرفهای مازندران؛
«مدرک دیگر تضمین شغل نیست؛ آینده از آن مهارتآموزان است»
بازار کار دیگر به مدرک دانشگاهی به تنهایی امتیاز نمیدهد؛ امروز مهارت، تعیینکننده آینده شغلی است. در حالی که بسیاری از فارغالتحصیلان در جستوجوی کار هستند، آموزشهای مهارتی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند. دکتر بهنام مهردل، مدیرکل آموزش فنی و حرفهای مازندران، در گفتوگوی اختصاصی با دسترنج ۲۴ از آمار اشتغال مهارتآموختگان، چالشهای بازار کار و آینده مشاغل در عصر هوش مصنوعی میگوید.
بازار کار ایران در حال پوستاندازی است. سالها خانوادهها تنها نسخه موفقیت را ورود به دانشگاه میدانستند، اما امروز بسیاری از فارغالتحصیلان دانشگاهی در جستوجوی شغل، دوباره به کلاسهای مهارتآموزی بازمیگردند. در چنین شرایطی، آموزشهای فنی و حرفهای بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار گرفتهاند. آیا مهارت میتواند جای مدرک را بگیرد؟ آیا آموزشهای مهارتی واقعاً به اشتغال منجر میشوند؟ هوش مصنوعی چه آیندهای برای مشاغل رقم خواهد زد؟ دکتر بهنام مهردل، مدیرکل آموزش فنی و حرفهای مازندران، در گفتوگوی اختصاصی با دسترنج ۲۴ از تغییر رویکرد این سازمان، آمار اشتغال مهارتآموختگان، مشارکت گسترده بخش خصوصی و آینده بازار کار سخن میگوید.
از مدرکگرایی تا مهارتمحوری
شاید مهمترین گزارهای که مهردل بر آن تأکید میکند، تغییر معیار موفقیت در بازار کار است. او معتقد است دوران اتکای صرف به مدرک دانشگاهی به پایان رسیده و امروز آنچه فرصت شغلی ایجاد میکند، مهارتی است که بتوان آن را در بازار عرضه کرد.
به گفته او، سازمان آموزش فنی و حرفهای هیچگاه وعده اشتغال صددرصدی نمیدهد، اما تجربه کشورهای موفق و همچنین آمارهای استان نشان میدهد که آموزش مهارتی، اگر بر اساس نیاز واقعی بازار طراحی شود، میتواند مسیر اشتغال را هموار کند.
سالانه حدود ۱۱۰ هزار نفر در مازندران آموزش مهارتی میبینند؛ نیمی از آنها دانشآموزان و دانشجویانی هستند که برای آینده خود مهارت میآموزند و نیم دیگر را کارجویان و شاغلان تشکیل میدهند.
مهردل با اشاره به رهگیری انجامشده در سال ۱۴۰۴ میگوید: «از میان کارجویان آموزشدیده، حدود ۱۰ هزار نفر وارد بازار کار شدهاند. ۴۲ درصد آنها در همان ماههای نخست پس از پایان دوره شاغل شدهاند و نکته مهمتر اینکه ۸۰ درصد این افراد مسیر خوداشتغالی و کارآفرینی را انتخاب کردهاند.»
او معتقد است این آمار نشان میدهد که بسیاری از مهارتآموختگان، بهویژه در رشتههایی مانند تأسیسات، برق ساختمان، جوشکاری و تعمیرات موبایل، ترجیح میدهند کسبوکار شخصی خود را راهاندازی کنند؛ زیرا درآمد آن را از اشتغال با حداقل حقوق قانون کار بیشتر میدانند.
وقتی آموزش باید پاسخگوی بازار باشد
یکی از مهمترین نقدهایی که سالها به آموزشهای مهارتی وارد میشد، فاصله آن با نیاز واقعی بازار کار بود؛ موضوعی که مدیرکل آموزش فنی و حرفهای مازندران نیز آن را انکار نمیکند.
او میگوید: «ما پذیرفتهایم که در گذشته بخشی از آموزشها عرضهمحور بود. به همین دلیل امروز همه برنامههای آموزشی بر اساس سند آمایش استان و ظرفیتهای اقتصادی هر شهرستان بازطراحی شده است.»
به گفته مهردل، غرب مازندران بر گردشگری و صنایع غذایی دریایی، و مرکز و شرق استان بر صنعت، اتوماسیون و کشاورزی متمرکز شدهاند تا آموزشها دقیقاً متناسب با فرصتهای اشتغال هر منطقه ارائه شوند.
او تأکید میکند مسئولیت سازمان با صدور گواهینامه پایان نمییابد و اگر مهارتآموزی پس از پایان دوره موفق به یافتن شغل نشود، باید این موضوع را بهعنوان یک ضعف در نیازسنجی یا ارتباط با بازار کار بررسی و اصلاح کرد.
هوش مصنوعی؛ تهدید یا فرصت؟
رشد هوش مصنوعی، نگرانیهای زیادی درباره آینده مشاغل ایجاد کرده است، اما مهردل نگاه متفاوتی دارد.
او معتقد است هوش مصنوعی بسیاری از کارهای تکراری را انجام خواهد داد، اما جایگزین مهارتهای تخصصی و عملی نمیشود.
به باور او، تکنسینهای اتوماسیون صنعتی، برق، تأسیسات، جوشکاری و همچنین متخصصان فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال، از جمله مشاغلی هستند که در سالهای آینده بیشترین تقاضا را خواهند داشت.
او تأکید میکند: «مهارتهای نرم مانند ارتباط مؤثر، کار تیمی و حل مسئله اهمیت زیادی دارند، اما زمانی ارزشآفرین هستند که در کنار یک مهارت تخصصی قرار بگیرند.»
آموزش مهارتی بدون مشارکت بخش خصوصی ممکن نیست
یکی از تحولاتی که مهردل از آن بهعنوان نقطه عطف فعالیتهای این سازمان یاد میکند، شکلگیری «اکوسیستم مهارت» در استان است.
به گفته او، امروز تنها ۱۴ درصد آموزشهای مهارتی در مراکز دولتی برگزار میشود و ۸۶ درصد آن با مشارکت آموزشگاههای آزاد، دانشگاهها، صنایع، اصناف، شرکتهای دانشبنیان، پادگانها، زندانها و گروههای جهادی انجام میشود.
او معتقد است آموزشگاههای آزاد و شرکتهای دانشبنیان، چون خود در متن بازار فعالیت میکنند، بهتر از هر مجموعه دیگری میتوانند نیازهای آینده صنعت را شناسایی کنند.
از سوی دیگر، برای نخستین بار ۱۶ میلیارد تومان اعتبار مسئولیت اجتماعی شرکتهای بزرگ جذب شده و تنها در پنج ماه، ۱۴ کارگاه آموزشی نوین در استان تجهیز و راهاندازی شده است؛ اقدامی که به گفته مهردل، فرصت یادگیری مهارتهای جدید را برای جوانان مازندران در داخل استان فراهم کرده است.
پایان یک نگاه، آغاز یک مسیر
آنچه از سخنان مدیرکل آموزش فنی و حرفهای مازندران برمیآید، این است که بازار کار آینده بیش از هر زمان دیگری به مهارت وابسته خواهد بود. اگر دانشگاه همچنان مسیر تربیت نیروی متخصص است، آموزشهای مهارتی نیز به حلقهای تبدیل شدهاند که میتوانند فاصله میان آموزش و اشتغال را کاهش دهند.
مهردل در پایان یک جمله را با تأکید تکرار میکند؛ جملهای که شاید بتوان آن را خلاصه تمام این گفتوگو دانست:
«ممکن است مدرک، فرصت ایجاد کند؛ اما این مهارت است که آینده شغلی را میسازد.»
