مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران در گفتوگو با دسترنج ۲۴:
کتابخانهها از محل امانت کتاب به پاتوق فرهنگی خانوادهها تبدیل شدهاند
آمارهای مربوط به سرانه مطالعه همواره محل بحث بوده است، اما مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران معتقد است برای ارزیابی فرهنگ مطالعه نباید تنها به یک عدد اکتفا کرد. به گفته او، استقبال از کتابخانهها، مشارکت مردم در برنامههای فرهنگی، حضور کودکان و خانوادهها و گردش کتابها، شاخصهای دقیقتری برای سنجش وضعیت مطالعه هستند؛ شاخصهایی که نشان میدهند کتابخانههای عمومی امروز نقشی فراتر از امانت کتاب بر عهده گرفتهاند.
به گزارش خبرنگار دسترنج ۲۴، سنجش میزان مطالعه در جامعه، صرفاً با استناد به سرانه مطالعه امکانپذیر نیست؛ موضوعی که مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران نیز بر آن تأکید دارد. به گفته وی، در بسیاری از کشورها ارزیابی فرهنگ مطالعه بر پایه مجموعهای از شاخصهای مکمل انجام میشود و کتابخانههای عمومی نیز همین رویکرد را دنبال میکنند.
وی با اشاره به مهمترین شاخصهای مورد استناد در کتابخانههای عمومی استان میگوید: تعداد اعضای فعال، میزان مراجعه حضوری، روند امانت منابع، تمدید عضویت، استقبال از بخش کودک و نوجوان، مشارکت مردم در برنامههای فرهنگی و همچنین میزان گردش کتابهای جدید، در کنار هم تصویری واقعیتر از وضعیت مطالعه در جامعه ارائه میکنند.
به اعتقاد او، این شاخصها بسیار دقیقتر از اتکا به یک عدد تحت عنوان «سرانه مطالعه» هستند و میتوانند میزان ارتباط مردم با کتاب و کتابخانه را بهتر نشان دهند.
کتابخانههایی که دیگر فقط محل امانت کتاب نیستند
مازندران با برخورداری از ۱۰۸ کتابخانه نهادی و ۳۴ کتابخانه مشارکتی، یکی از گستردهترین شبکههای کتابخانههای عمومی کشور را در اختیار دارد. سالانه نیز بیش از ۱۳ هزار برنامه فرهنگی و ترویجی در این کتابخانهها برگزار میشود؛ آماری که نشان میدهد کتابخانههای عمومی امروز کارکردی فراتر از ارائه خدمات کتابداری پیدا کردهاند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران با اشاره به استقبال خانوادهها، بهویژه کودکان و نوجوانان، از خدمات کتابخانهها میگوید برنامههایی مانند نشستهای کتابخوان، قصهگویی، محافل ادبی، معرفی کتاب، مسابقات فرهنگی و برنامههای اوقات فراغت، سهم قابل توجهی در جذب مخاطبان و افزایش حضور مردم در کتابخانهها داشتهاند.
کاهش آمار عضویت؛ نتیجه اصلاح سامانه، نه کاهش استقبال
به گفته وی، تحلیل آمار عضویت کتابخانهها بدون در نظر گرفتن تغییرات ساختاری سالهای اخیر، میتواند گمراهکننده باشد.
از مهرماه ۱۴۰۴ با اجرای طرح عضویت سراسری کتابخانههای عمومی کشور، هر فرد تنها با یک عضویت میتواند از خدمات تمامی کتابخانههای عمومی استفاده کند. پیش از اجرای این طرح، امکان عضویت همزمان در چند کتابخانه وجود داشت و همین مسئله موجب افزایش آمار عضویت میشد.
بر همین اساس، کاهش نسبی آمار عضویت پس از اجرای این طرح، بیش از آنکه نشاندهنده کاهش استقبال مردم باشد، ناشی از حذف عضویتهای تکراری و اصلاح شیوه ثبت اطلاعات است.
وی همچنین یادآور میشود تعطیلیهای مقطعی برخی کتابخانهها نیز در مقاطعی بر روند عضویت و امانت منابع اثر گذاشته و تحلیل آمار باید با در نظر گرفتن این شرایط انجام شود.
با این حال، استمرار حضور اعضا، استقبال خانوادهها و مشارکت گسترده مردم در برنامههای فرهنگی، نشان میدهد کتابخانههای عمومی همچنان جایگاه خود را بهعنوان یکی از مهمترین مراکز ترویج فرهنگ مطالعه حفظ کردهاند.
مطالعه از خانه آغاز میشود
مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران، خانواده را مهمترین حلقه در شکلگیری عادت مطالعه میداند و معتقد است کودک بیش از آنکه به توصیهها گوش دهد، رفتار والدین را الگو قرار میدهد.
به گفته وی، اگر کتاب در خانه حضوری طبیعی و در دسترس داشته باشد و مطالعه بخشی از زندگی روزمره خانواده شود، کودکان نیز ارتباط عمیقتری با کتاب برقرار خواهند کرد.
اختصاص زمانی کوتاه، حتی ۱۵ دقیقه در پایان روز، برای مطالعه خانوادگی، هدیه دادن کتاب در مناسبتها و حضور مستمر در کتابخانههای عمومی، از جمله راهکارهایی است که میتواند مطالعه را به عادتی ماندگار تبدیل کند.
کتابخانه؛ پاتوق فرهنگی نسل جدید
وی بر این باور است که برای جذب نوجوانان نیز باید از مسیر علایق آنان وارد شد. معرفی کتابهایی که با فیلمها، بازیها و موضوعات مورد علاقه این گروه سنی ارتباط دارند، میتواند انگیزه مطالعه را افزایش دهد.
در عین حال، کتابخانههای عمومی باید فضایی پویا، صمیمی و جذاب برای خانوادهها باشند؛ جایی که در کنار دسترسی به کتاب، برنامههای فرهنگی، قصهگویی، بازیهای فکری، نشستهای ادبی و فعالیتهای آموزشی نیز جریان داشته باشد.
به اعتقاد مدیرکل کتابخانههای عمومی مازندران، زمانی که کودک یا نوجوان کتابخانه را بهعنوان یک محیط دوستداشتنی و محل تعامل اجتماعی بشناسد، کتابخوانی نیز بهصورت طبیعی در سبک زندگی او نهادینه خواهد شد.
روزآمدسازی منابع؛ شرط تداوم استقبال از کتابخانهها
وی در پایان با تأکید بر ضرورت بهروزرسانی منابع کتابخانهها میگوید: تأمین کتابهای جدید، آثار پرمخاطب، رمانهای مورد علاقه گروههای سنی مختلف و منابع متناسب با نیازهای روز جامعه، تأثیر مستقیمی بر افزایش مراجعه، عضویت و امانت کتاب دارد و میتواند نقش مهمی در تقویت فرهنگ مطالعه و پویایی کتابخانههای عمومی ایفا کند.
