ایران در جمع رکوردداران سزارین جهان؛
چرا زایمان طبیعی به انتخاب دوم مادران تبدیل شد؟
آمارهای تازه وزارت بهداشت از وضعیت زایمان در کشور، تصویری نگرانکننده از افزایش تمایل به سزارین ارائه میدهد.
به گزارش خبرنگار دسترنج،بر اساس اعلام رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، حدود ۶۰ درصد زایمانها در ایران به روش سزارین انجام میشود؛ آماری که سه برابر استاندارد اعلامشده از سوی سازمان جهانی بهداشت است و ایران را در میان کشورهای دارای بالاترین نرخ سزارین قرار داده است.
این در حالی است که سازمان جهانی بهداشت تأکید دارد تنها ۱۵ تا ۲۰ درصد زایمانها نیاز واقعی به سزارین دارند و بخش عمده تولدها باید بهصورت طبیعی انجام شود.
سزارین؛ از ضرورت پزشکی تا انتخاب شخصی
کارشناسان معتقدند بخشی از سزارینها به دلایل پزشکی انجام میشود، اما سهم قابل توجهی از این آمار به انتخاب آگاهانه یا گاه از روی نگرانی مادران بازمیگردد. ترس از درد زایمان طبیعی، نگرانی از عوارض احتمالی و برخی باورهای فرهنگی از مهمترین دلایل افزایش گرایش به سزارین در کشور عنوان میشود.
به گفته مسئولان وزارت بهداشت، بسیاری از مادران حتی در شرایطی که امکان زایمان طبیعی وجود دارد، سزارین را ترجیح میدهند. این موضوع موجب شده روندی که طی سالهای گذشته باید کاهشی میبود، برعکس مسیر افزایشی را طی کند.
فاصله معنادار ایران با استانداردهای جهانی
در حالی که میانگین سزارین در بسیاری از کشورهای جهان حدود ۳۰ درصد است، این رقم در ایران به دو برابر میانگین جهانی رسیده است. حتی در برخی شهرها آمار سزارین تا ۸۵ درصد نیز گزارش شده که نشاندهنده تغییر جدی الگوی زایمان در کشور است.
بررسی روند دو دهه اخیر نیز نشان میدهد میزان سزارین که زمانی در محدوده ۳۰ تا ۳۵ درصد قرار داشت، اکنون به حدود ۶۰ درصد رسیده است. این افزایش در شرایطی رخ داده که قوانین و برنامههای مختلفی برای کاهش سالانه این شاخص تدوین شده بود.
پای مسائل اقتصادی و حقوقی در میان است
افزایش سزارین تنها به خواست مادران محدود نمیشود. بسیاری از پزشکان معتقدند ریسکهای حقوقی زایمان طبیعی یکی از عوامل مهم در تغییر رویکرد نظام درمانی است.
در مواردی که نوزاد در جریان زایمان طبیعی دچار آسیب شود، امکان طرح شکایتهای حقوقی علیه پزشک و کادر درمان وجود دارد. از سوی دیگر، به گفته مسئولان وزارت بهداشت، درآمد و کارانه زایمان طبیعی نیز تناسبی با مسئولیت و ریسک این فرایند ندارد؛ موضوعی که انگیزه پزشکان برای مدیریت زایمان طبیعی را کاهش داده است.
زایمان طبیعی؛ حلقه مهم سیاستهای جوانی جمعیت
افزایش نرخ سزارین تنها یک مسئله درمانی نیست؛ بلکه با سیاستهای کلان جمعیتی کشور نیز ارتباط مستقیم دارد. متخصصان معتقدند تجربه سخت یا پرهزینه زایمان میتواند بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری مجدد اثرگذار باشد.
همچنین سزارینهای مکرر، احتمال بروز برخی مشکلات پزشکی در بارداریهای بعدی را افزایش میدهد و در مواردی تعداد فرزندان قابل تولد در یک خانواده را محدود میکند.
نسخه وزارت بهداشت برای کاهش سزارین
وزارت بهداشت برای اصلاح این روند، برنامههای تشویقی جدیدی را در دستور کار قرار داده است. بر اساس اعلام مسئولان، یکی از شاخصهای تخصیص بودجه به دانشگاههای علوم پزشکی، میزان موفقیت آنها در افزایش زایمان طبیعی خواهد بود.
همچنین افزایش ۱۰ برابری کارانه زایمان طبیعی برای پزشکان و کادر درمان از دیگر برنامههایی است که با هدف تغییر شرایط موجود دنبال میشود.
کارشناسان معتقدند با وجود اهمیت مشوقهای اقتصادی، حل ریشهای این مسئله نیازمند فرهنگسازی گسترده، آموزش مادران باردار، بهبود خدمات زایمان طبیعی و کاهش نگرانیهای حقوقی و حرفهای پزشکان است. در غیر این صورت، ایران همچنان در فهرست کشورهای دارای بالاترین نرخ سزارین جهان باقی خواهد ماند؛ آماری که نه برای نظام سلامت مطلوب است و نه برای آینده جمعیتی کشور.
