روایت یک فعال کارگری از فاصله درآمد و هزینه در خانوارهای کارگری؛
سفره کارگران مازندران چقدر کوچک شده است؟
در مازندران، افزایش هزینههای مسکن، اجارهبها، خوراک، درمان و آموزش فشار مضاعفی بر خانوارهای کارگری وارد کرده است؛ شرایطی که به گفته فعالان کارگری، موجب شده بخشی از خانوادهها برای مدیریت هزینههای زندگی، مصرف یا کیفیت برخی اقلام غذایی را کاهش دهند. حالا پرسش اصلی این است که یک کارگر پس از پرداخت هزینههای ضروری، چه میزان از درآمد خود را برای تأمین سفره خانواده در اختیار دارد؟
به گزارش خبرنگار دسترنج ۲۴،«حقوق گرفتیم، اما تا چشم روی هم گذاشتیم تمام شد.» این جمله، تصویری ساده از شرایط خانواری است که درآمدش پیش از رسیدن به پایان ماه، میان اجاره خانه، هزینه رفتوآمد، قبوض و خرید مواد غذایی تقسیم میشود.
در چنین شرایطی، فشار اقتصادی فقط در جدولهای آماری دیده نمیشود؛ بخشی از آن را میتوان در سبد خرید خانوارها مشاهده کرد؛ جایی که گوشت، مرغ، لبنیات، میوه و دیگر اقلام ضروری برای برخی خانوادههای کارگری به کالاهایی تبدیل شدهاند که باید مصرفشان کاهش پیدا کند یا با گزینههای ارزانتر جایگزین شوند.
برای خانوار کارگری، وقتی درآمد ثابت میماند اما هزینههای ضروری افزایش پیدا میکند، انتخابها محدودتر میشود. اجاره خانه را نمیتوان به سادگی حذف کرد، هزینه درمان را نمیتوان همیشه به تعویق انداخت و خوراک نیز یکی از نیازهایی است که کاهش آن مستقیماً بر کیفیت زندگی خانواده اثر میگذارد.
وقتی اجارهبها رقیب سفره میشود
مسکن یکی از مهمترین هزینههای خانوار است و افزایش اجارهبها میتواند بخش قابل توجهی از درآمد یک خانواده کارگری را به خود اختصاص دهد. در این وضعیت، هر مبلغی که برای تأمین مسکن هزینه میشود، از منابع در دسترس برای سایر نیازهای خانواده کم میکند.
در نتیجه، کوچک شدن سفره فقط به معنای خرید کمتر نیست؛ گاهی به معنای تغییر کیفیت مواد غذایی، حذف برخی اقلام و کاهش دفعات خرید است.
اینجاست که یک پرسش جدی مطرح میشود: اگر بخش بزرگی از درآمد یک کارگر صرف تأمین مسکن شود، برای تأمین خوراک، درمان و آموزش خانواده چه مقدار باقی میماند؟
مسئله فقط درصد افزایش حقوق نیست
یک بازنشسته تامین اجتماعی با اشاره به وضعیت قدرت خرید خانوارها میگوید: «وقتی سرانه مصرف مواد غذایی کاهش پیدا میکند، باید از خودمان بپرسیم مردم چگونه باید زندگی کنند؟ مسئله معیشت کارگران دیگر فقط یک بحث درباره درصد افزایش حقوق نیست.»
وی معتقد است برای بررسی وضعیت واقعی معیشت باید شاخصهایی مانند قدرت خرید دستمزد، سرانه مصرف مواد غذایی، هزینه مسکن و اجاره، درمان، بهداشت و آموزش همزمان مورد توجه قرار گیرد.
یعقوبیان با اشاره به تغییر الگوی مصرف خانوارها میافزاید: «اگر در سالهای گذشته یک خانواده کارگری میتوانست مقدار مشخصی گوشت، مرغ، لبنیات، میوه، برنج و سایر اقلام ضروری را مصرف کند، امروز به دلیل افزایش قیمتها ناچار است مقدار یا کیفیت این اقلام را کاهش دهد.»
به گفته این فعال کارگری، افزایش حقوق روی کاغذ الزاماً به معنای افزایش قدرت خرید واقعی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، میزان کالا و خدماتی است که خانوار پس از دریافت دستمزد قادر به تأمین آن است.
وقتی فشار معیشت به سفره میرسد
کاهش مصرف مواد غذایی، در صورت استمرار، تنها یک مسئله اقتصادی نیست. کیفیت تغذیه میتواند با سلامت اعضای خانواده و کیفیت زندگی آنها ارتباط داشته باشد.
او در این زمینه میگوید: «موضوع نگرانکننده این است که کاهش مصرف مواد غذایی فقط یک مسئله اقتصادی نیست؛ مستقیماً با سلامت نسل آینده، توان کاری نیروی انسانی و آینده اجتماعی کشور ارتباط دارد.»
بر همین اساس، بررسی وضعیت معیشتی کارگران در مازندران تنها با مقایسه رقم دستمزد با سال گذشته ممکن نیست و باید دید یک خانوار با درآمد خود تا چه اندازه میتواند نیازهای واقعی زندگی را تأمین کند.
مزد بیشتر؛ اما قدرت خرید چقدر است؟
بحث تعیین دستمزد نیز از همین نقطه اهمیت پیدا میکند. ماده ۴۱ قانون کار، نرخ تورم و هزینه زندگی یک خانوار متوسط کارگری را از جمله معیارهای تعیین حداقل مزد قرار داده است.
اما پرسش جامعه کارگری این است که افزایش اسمی دستمزد تا چه اندازه توانسته فاصله میان درآمد و هزینههای واقعی زندگی را کاهش دهد.
وی میگوید: «هنگام بررسی مزد ۱۴۰۵، سؤال اصلی فقط این نیست که مزد چند درصد افزایش یافته است. سؤال این است که بعد از اجرای مصوبه شورای عالی کار، یک کارگر چه مقدار از هزینه واقعی خوراک، مسکن، درمان، آموزش و سایر نیازهای ضروری خانوار را میتواند تأمین کند؟»
سؤال اصلی؛ سهم سفره کارگر از درآمدش چقدر است؟
مسئله معیشت کارگران مازندران را نمیتوان تنها با یک عدد یا درصد توضیح داد. پشت هر عدد، یک خانواده قرار دارد که باید میان اجاره خانه، خوراک، درمان، آموزش و دیگر هزینههای ضروری زندگی تعادل برقرار کند.
پرسش اصلی اینجاست: یک کارگر مازندرانی پس از پرداخت هزینههای اجتنابناپذیر زندگی، چقدر از درآمدش را برای یک زندگی شایسته در اختیار دارد؟
اگر پاسخ این پرسش با واقعیت هزینههای زندگی فاصله داشته باشد، کوچک شدن سفره تنها یکی از نشانههای فشار معیشتی خواهد بود؛ فشاری که از اجاره خانه آغاز میشود، به سبد خرید میرسد و در نهایت کیفیت زندگی خانوادههای کارگری را تحت تأثیر قرار میدهد.
حالا مطالبه اصلی جامعه کارگری روشن است: دستمزد باید با هزینه واقعی زندگی سنجیده شود؛ نه فقط با درصد افزایش نسبت به سال قبل.

