یادداشت سردبیر دسترنج ۲۴ پس از گفتوگوی عباس مهدوی، کارشناس میراث فرهنگی و باستانی
ساری؛ شهری در آستانه فراموشی یا فرصتی برای نجات هویت تاریخی؟
هشدار عباس مهدوی درباره احتمال از بین رفتن بخش بزرگی از بافت تاریخی ساری در یک دهه آینده، تنها نگرانی درباره چند بنای قدیمی نیست؛ بلکه زنگ خطری برای هویت شهری است که سالها میان توسعه شتابزده و حفاظت از میراث خود گرفتار مانده است. آیا ساری میتواند پیش از آنکه دیر شود، میان آینده و گذشته خود تعادل برقرار کند؟
گفتوگوی اخیر دسترنج ۲۴ با عباس مهدوی، کارشناس میراث فرهنگی و باستانی، بار دیگر یکی از چالشهای مهم مدیریت شهری ساری را برجسته کرد؛ چالشی که سالهاست میان ضرورت توسعه و اهمیت حفظ بافت تاریخی جریان دارد.
مهدوی در این گفتوگو بر یک نکته اساسی تأکید کرد؛ اینکه یکی دانستن «بافت تاریخی» با «بافت فرسوده»، یکی از خطاهای جدی در نگاه مدیریتی به شهر است. بافت فرسوده نیازمند نوسازی است، اما بافت تاریخی بخشی از هویت و حافظه یک شهر محسوب میشود.
میراثی که در سکوت فرسوده میشود
خانههای تاریخی، آبانبارها و گذرهای قدیمی ساری، فقط بناهای قدیمی نیستند؛ آنها روایت زندگی مردم این شهر در دورههای مختلف هستند.
اما همانطور که مهدوی اشاره کرد، بنای تاریخی بدون استفاده و بدون حضور مردم، محکوم به فرسایش است. بسیاری از این بناها میتوانند با تغییر کاربری اصولی به مراکز فرهنگی، گردشگری و اقتصادی تبدیل شوند؛ اما نبود برنامه مشخص، آنها را در مسیر فراموشی قرار داده است.
گراند هتل و آبانبار میرزامحمدی؛ نماد فرصتهای از دست رفته
وضعیت برخی بناهای شاخص ساری مانند گراند هتل و آبانبار میرزامحمدی، تصویری روشن از فاصله میان ظرفیتهای موجود و عملکردهای انجامشده ارائه میدهد.
این بناها میتوانستند به نقاط مهم گردشگری شهر تبدیل شوند؛ فضاهایی که علاوه بر حفظ تاریخ، به اقتصاد شهری و جذب گردشگر نیز کمک کنند. اما سالها بلاتکلیفی، آنها را به نمونهای از فرصتهای از دسترفته تبدیل کرده است.
مشکل فقط یک دستگاه نیست؛ مشکل نبود یک اراده مشترک است
حفاظت از میراث تاریخی را نمیتوان تنها بر دوش یک سازمان گذاشت. شهرداری، میراث فرهنگی، دستگاههای اجرایی، نهادهای نظارتی و بخش خصوصی، هرکدام در این مسیر مسئولیت دارند.
با این حال، استمرار وضعیت موجود این پرسش را ایجاد میکند که چرا هنوز یک برنامه جامع و عملیاتی برای نجات بافت تاریخی ساری شکل نگرفته است؟
توسعه بدون هویت، آیندهای بیریشه میسازد
تجربه شهرهای موفق جهان نشان داده است که توسعه شهری و حفظ میراث تاریخی در تضاد با یکدیگر نیستند. شهرهایی که امروز مقصد گردشگران هستند، بسیاری از جذابیت خود را مدیون همان بناهایی هستند که زمانی شاید مانعی برای توسعه تلقی میشدند.
ساری نیز میتواند چنین مسیری را طی کند؛ اما شرط آن تغییر نگاه به میراث تاریخی است. این میراث نه مانعی برای پیشرفت، بلکه سرمایهای برای آینده شهر است.
هشدار امروز، حسرت فردا نشود
هشدار عباس مهدوی درباره اینکه اگر امروز اقدامی جدی انجام نشود، ممکن است طی ۱۰ سال آینده بخش مهمی از هویت تاریخی ساری از بین برود، باید به عنوان یک مسئله عمومی دیده شود.
شهرها فقط با خیابانها و ساختمانهای جدید شناخته نمیشوند؛ خاطره، معماری و تاریخ نیز بخشی از سرمایه آنهاست.
ساری هنوز فرصت دارد؛ اما این فرصت مانند بسیاری از بناهای تاریخی، اگر به موقع حفظ نشود، ممکن است دیگر قابل بازگشت نباشد.
