با وجود وعده پایان خاموشیها؛ قطعی برق همچنان ادامه دارد
خاموشیها تمام میشود یا فقط از تابستان به زمستان میرسد؟
قرار بود با آغاز شهریور، خاموشیهای برنامهریزیشده به پایان برسد؛ اما برق همچنان در بخشهایی از کشور قطع میشود و «روزهای پیش رو» همچنان تنها زمان اعلامشده برای پایان محدودیتهاست. وزارت نیرو کاهش دما و رسیدن مصرف برق به زیر ۶۷ هزار مگاوات را شرط عبور از خاموشیهای تابستانی میداند؛ در حالی که مصرف هنوز از مرز ۷۱ هزار مگاوات عبور کرده و همزمان هشدارها درباره ناترازی سوخت نیروگاهها در زمستان، این پرسش را جدیتر کرده است: آیا خاموشیها واقعاً در راه پایاناند یا فقط شکل و زمان آنها تغییر خواهد کرد؟
به گزارش دسترنج ۲۴،با وجود وعدههایی که پیش از آغاز شهریور درباره پایان خاموشیهای برنامهریزیشده مطرح شده بود، قطعی برق همچنان مهمان ناخوانده بسیاری از خانوارها، کسبوکارها و واحدهای تولیدی است؛ با این تفاوت که زمان و مدت خاموشیها در مناطق مختلف یکسان نیست.
بررسی وضعیت موجود نشان میدهد مسئله خاموشیها دیگر صرفاً به یک جدول قطعی برق محدود نمیشود. پشت این خاموشیها مجموعهای از عوامل قرار دارد؛ از افزایش مصرف در روزهای گرم سال گرفته تا محدودیت تولید نیروگاهها، وضعیت شبکه توزیع، دسترسی به سوخت و فاصله میان میزان تولید و تقاضا.
روزنامه ایران در گزارشی با بررسی آخرین وضعیت خاموشیها، به اظهارات مصطفی رجبیمشهدی، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، پرداخته است. او درباره زمان پایان محدودیتهای برق گفته است: «با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشیها در روزهای پیش رو بهطور کامل برطرف خواهد شد.»
اما همین عبارت «روزهای پیش رو» اکنون به یکی از ابهامهای اصلی تبدیل شده است؛ چرا که تاریخ مشخصی برای پایان خاموشیها اعلام نشده و تحقق این وعده به کاهش دما، افت مصرف و پایداری تولید نیروگاهها وابسته است.
شرط پایان خاموشیها؛ مصرف باید به زیر ۶۷ هزار مگاوات برسد
معاون برق و انرژی وزارت نیرو، موازنه شبکه برق را تابع دو مؤلفه اصلی تولید و مصرف میداند.
بر اساس توضیحات او، اگرچه دمای هوا در برخی مناطق کشور کاهش یافته، اما در نیمه جنوبی همچنان مصرف برق بالاست و تقاضای شبکه در روزهای اخیر از مرز ۷۱ هزار و ۴۰۰ مگاوات عبور کرده است.
وزارت نیرو امیدوار است با خنکتر شدن هوا، میزان تقاضا به کمتر از ۶۷ هزار مگاوات برسد؛ سطحی که از نگاه این وزارتخانه میتواند زمینه پایان خاموشیهای تابستانی را فراهم کند.
به این ترتیب، پایان خاموشیها فعلاً بیشتر از آنکه یک موعد تقویمی باشد، به دماسنج هوا و نمودار مصرف برق وابسته است.
در واقع، تا زمانی که فاصله میان تولید و مصرف به اندازهای کاهش پیدا نکند که شبکه بتواند بدون اعمال محدودیت پایدار بماند، اعلام یک تاریخ قطعی برای پایان خاموشیها دشوار خواهد بود.
چرا سهم تهران از خاموشیها کمتر است؟
یکی از پرسشهای جدی مشترکان، تفاوت مدت خاموشی در مناطق مختلف کشور است.
در حالی که برخی مشترکان تهرانی از قطعیهای حدود دو ساعته خبر میدهند، گزارشهایی از خاموشیهای طولانیتر در برخی شهرها و مناطق دیگر منتشر میشود.
رجبیمشهدی بخشی از این تفاوت را به ساختار شبکه برق تهران و وجود تعداد زیادی فیدر حساس و حیاتی مرتبط میداند.
به گفته او، حدود ۳۸ تا ۴۰ درصد فیدرهای برق تهران در زمره خطوط حساس و حیاتی قرار دارند؛ خطوطی که مراکزی مانند بیمارستانها، مراکز درمانی، ایستگاههای پمپاژ آب، مراکز امدادی و زیرساختهای حملونقل به آنها متصل هستند.
در چنین شرایطی، طبیعی است که حفاظت از این خطوط در اولویت قرار گیرد و امکان اعمال خاموشی روی آنها محدودتر باشد.
اما این توضیح تنها بخشی از پاسخ است.
پرسش مهمتر همچنان پابرجاست: سهم هر منطقه از خاموشیها دقیقاً چگونه تعیین میشود؟
میزان مصرف خانگی، تعداد مشترکان، فعالیت صنایع، وجود مراکز حیاتی، ظرفیت شبکه توزیع و حتی ظرفیت تولید برق در هر منطقه، چه میزان در تعیین جدول خاموشیها اثرگذار است؟
پاسخ روشن به این پرسشها میتواند به شفافتر شدن نحوه توزیع محدودیتها و کاهش نارضایتی مشترکان کمک کند.
چرا شبها هم برق قطع میشود؟
خاموشیهای شبانه یکی دیگر از نقاط سؤالبرانگیز برای مردم است.
انتظار طبیعی بسیاری از مشترکان این است که پس از غروب آفتاب و کاهش دمای هوا، فشار از روی شبکه برداشته شود؛ اما واقعیت شبکه برق پیچیدهتر از این است.
به گفته معاون برق و انرژی وزارت نیرو، نیروگاههای خورشیدی در طول روز بخشی از نیاز شبکه را تأمین میکنند، اما با غروب آفتاب تولید آنها متوقف میشود.
در نتیجه، در ساعات شب بار بیشتری بر دوش نیروگاههای حرارتی و تا حدی نیروگاههای بادی قرار میگیرد.
از سوی دیگر، مصرف خانوارها نیز در ساعات شب افزایش پیدا میکند؛ روشنایی، وسایل سرمایشی و سایر لوازم خانگی همزمان وارد مدار میشوند.
در مناطق جنوبی کشور نیز ماجرا پیچیدهتر است؛ چراکه بالا بودن دمای شبانه باعث میشود کولرها و سایر تجهیزات سرمایشی همچنان فعال باشند.
به همین دلیل، شب الزاماً به معنای کاهش مصرف برق نیست.
هزار مگاوات با تغییر ساعت؟
وزارت نیرو برای سال آینده علاوه بر توسعه نیروگاههای بادی، تغییر ساعت رسمی کشور را نیز یکی از راهکارهای کاهش اوج مصرف شبانه مطرح کرده است.
رجبیمشهدی معتقد است تغییر ساعت رسمی میتواند نزدیک به هزار مگاوات از اوج بار شبانه بکاهد.
اما این راهکار در واقع یک اقدام مدیریتی برای کنترل مصرف است، نه راهحلی برای مشکل اصلی ناترازی تولید و مصرف.
به بیان دیگر، اگرچه مدیریت زمان مصرف میتواند فشار بر شبکه را کاهش دهد، اما تا زمانی که ظرفیت تولید متناسب با رشد تقاضا افزایش نیابد، مسئله ناترازی همچنان پابرجا خواهد بود.
بازگشایی مدارس؛ مقصر اصلی نیست
با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، نگرانی دیگری نیز شکل گرفته است: آیا بازگشایی مدارس و دانشگاهها باعث افزایش قابل توجه مصرف برق خواهد شد؟
معاون برق و انرژی وزارت نیرو این موضوع را عامل اصلی فشار فعلی شبکه نمیداند.
به گفته رجبیمشهدی، بخش آموزشی در حال حاضر در وضعیت نیمهتعطیل قرار دارد و سهم تعیینکنندهای در فشار فعلی شبکه ندارد. همچنین برای تأمین برق مراکز آموزشی پس از بازگشایی، تدابیر لازم پیشبینی شده است.
با این حال، پاییز شبکه برق همچنان با چند متغیر مهم روبهرو خواهد بود؛ دمای هوا در مناطق جنوبی، وضعیت تعمیرات نیروگاهها، میزان ذخایر سوخت، مصرف صنایع و وضعیت تولید نیروگاهها، همگی میتوانند معادله برق را تغییر دهند.
تابستان تمام میشود؛ بحران انرژی نه
شاید مهمترین بخش ماجرا همینجاست.
اگرچه وزارت نیرو امیدوار است با کاهش دما و افت مصرف، خاموشیهای تابستانی در روزهای آینده برطرف شود، اما مشکل ناترازی انرژی با تغییر فصل از بین نمیرود.
حتی در صورت عبور از پیک مصرف تابستان، شبکه برق در ماههای سرد سال با چالش دیگری روبهرو خواهد شد: تأمین سوخت نیروگاهها.
رجبیمشهدی با اشاره به ناترازی باقیمانده در بخش گاز و آسیبهایی که زنجیره تأمین سوخت متحمل شده است، نسبت به دشوار بودن شرایط ماههای آینده هشدار داده است.
این هشدار اهمیت زیادی دارد؛ چراکه بخش قابل توجهی از تولید برق کشور به نیروگاههای حرارتی وابسته است و این نیروگاهها نیز برای تولید برق به سوخت نیاز دارند.
با آغاز فصل سرد، مصرف گاز خانگی و تجاری افزایش مییابد و در صورت محدودیت تأمین گاز نیروگاهها، احتمال افزایش استفاده از سوختهای مایع مطرح میشود؛ مسئلهای که علاوه بر دشواری تأمین و انتقال سوخت، میتواند پیامدهای زیستمحیطی نیز داشته باشد.
خاموشی؛ مسئلهای فراتر از یک کلید برق
خاموش شدن برق شاید برای یک خانوار به معنای خاموشی چند لامپ و توقف چند وسیله برقی باشد، اما برای یک واحد تولیدی، فروشگاه، کارگاه یا مرکز خدماتی میتواند به معنای توقف فعالیت و تحمیل هزینه باشد.
از همین رو، تداوم خاموشیها تنها یک مسئله رفاهی نیست؛ بلکه مستقیماً با اقتصاد خانوار، تولید، خدمات و اعتماد عمومی به برنامههای مدیریت انرژی ارتباط دارد.
وقتی وعدهای برای پایان خاموشیها مطرح میشود اما تاریخ مشخصی برای تحقق آن وجود ندارد، طبیعی است که پرسش درباره میزان آمادگی شبکه و آینده تأمین برق جدیتر شود.
«روزهای پیش رو»؛ اما کدام روز؟
وزارت نیرو میگوید با تغییرات جوی و مدیریت بار، خاموشیها در روزهای پیش رو برطرف خواهد شد.
اما برای مشترکی که هر روز منتظر جدول خاموشی است، «روزهای پیش رو» یک پاسخ دقیق نیست.
پایان خاموشیها به کاهش دما، پایین آمدن مصرف، پایداری تولید نیروگاهها و مدیریت بار وابسته است. بنابراین ممکن است با نخستین موج هوای خنکتر، فشار از روی شبکه برداشته شود؛ اما اگر مصرف دوباره افزایش پیدا کند یا تولید با محدودیت مواجه شود، مسئله میتواند بار دیگر خود را نشان دهد.
به همین دلیل، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که خاموشیها چه زمانی تمام میشوند؟
پرسش بزرگتر این است که آیا شبکه برق کشور توان عبور پایدار از تابستان، پاییز و سپس زمستان را دارد؟
از خاموشی تابستان تا نگرانی زمستان
ماجرای برق در ایران به یک چرخه تکرارشونده تبدیل شده است؛ تابستان، اوج مصرف و نگرانی از کمبود تولید؛ زمستان، افزایش مصرف گاز و نگرانی از تأمین سوخت نیروگاهها.
اگر قرار باشد هر فصل، شکل جدیدی از محدودیت انرژی جایگزین محدودیت فصل قبل شود، مسئله اصلی را نباید فقط در «مصرف بالا» جستوجو کرد.
مسئله، یک ناترازی ساختاری است که نیازمند راهکارهای بلندمدت در حوزه تولید برق، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، اصلاح الگوی مصرف، توسعه شبکه انتقال و توزیع و همچنین تأمین پایدار سوخت نیروگاههاست.
در کوتاهمدت، کاهش دما میتواند نفس شبکه را تازه کند؛ اما در بلندمدت، فقط توسعه ظرفیت و اصلاح ساختار میتواند از تکرار بحران جلوگیری کند.
بنابراین شاید خاموشیهای تابستانی در روزهای آینده واقعاً کاهش پیدا کند، اما سؤال بزرگ همچنان باقی است: آیا با خنک شدن هوا، مشکل برق هم خنک میشود یا بحران فقط به فصل بعد منتقل خواهد شد؟
